Türkiye’de internet üzerinden alışveriş, gıda ve kişisel bakım ürünlerinden market alışverişine ve günlük ihtiyaçlara kadar pek çok alanda yaygınlaştı. Ticaret Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre, 2019 yılında 136 milyar lira seviyesinde bulunan e-ticaret hacmi, 2025 yılına gelindiğinde 34 kat artarak 4 trilyon 567 milyar liraya ulaştı. Aynı dönemde perakende e-ticaret hacmi 2 trilyon 457 milyar liraya, hızlı ticaret hacmi ise 388,7 milyar liraya yükselirken, toplam işlem sayısı 5 milyar 940 milyon olarak kaydedildi.

E-ticaret sektöründeki hızlı büyüme, siparişlerle birlikte ürün iadelerinde de artışı beraberinde getirdi. Alışveriş platformları, olası suistimallerin önüne geçebilmek amacıyla kullanıcıların satın alma ve iade geçmişlerini daha ayrıntılı incelemeye başladı. Ancak sık iade yapan müşterilere yönelik kısıtlamalar, tüketici hakları açısından tartışma konusu oldu. Bazı e-ticaret platformlarının, fazla sayıda ürün iade eden veya olumsuz yorum paylaşan kullanıcıları kara listeye aldığı ve hesaplarına çeşitli sınırlamalar getirdiği belirtiliyor.

HESAP KAPATMAYA KADAR GİDİYOR

E-ticaret platformları, alışılmışın dışında veya şüpheli olarak değerlendirdikleri alışveriş işlemlerinde iade süreçlerini daha sıkı kontrol altında tutuyor. Bu kapsamda kullanıcıların indirim kampanyalarından ve kuponlardan yararlanma imkanları sınırlandırılabiliyor, üyelik avantajları ile taksit seçenekleri azaltılabiliyor. Bazı durumlarda ise müşteri hesapları geçici olarak askıya alınabiliyor veya tamamen kapatılabiliyor. Söz konusu incelemelerde müşterilerin gerçekleştirdiği iade sayısı, ürünleri geri gönderme nedenleri, ürünlerin mevcut durumu ve satıcıdan kaynaklanan sorunlar dikkate alınıyor. Ancak tüketiciler, yasal iade haklarını kullanmaları nedeniyle alışveriş olanaklarının ya da üyelik ayrıcalıklarının kısıtlanıp kısıtlanmadığı konusunda yeterli bilgiye ulaşamamaktan şikayet ediyor.

Benzer uygulamalara yurt dışındaki e-ticaret platformlarında da rastlanıyor. İngiltere merkezli giyim ve moda alışveriş sitesi ASOS, 2025 yılında bazı kullanıcıların hesaplarını ürün iade alışkanlıkları nedeniyle kapattığını kamuoyuna açıklamıştı.

Şirket, uygulamayı ücretsiz iade hizmetinin sürdürülebilmesi için oluşturulan adil kullanım politikasıyla açıkladı. ABD’de ise perakende şirketlerinin müşterilerin satın alma ve iade geçmişlerini analiz ederek risk puanı oluşturduğu iddiaları mahkemeye taşındı. Sephora ve The Retail Equation şirketine yönelik davada, tüketicilerin iade geçmişi ve kimlik bilgilerinin değerlendirilerek bazı geçerli iade taleplerinin reddedildiği öne sürüldü.

Tüketici dernekleri, mevzuatta cayma hakkı kapsamında iade edilecek ürün sayısında bir sınır bulunmadığını vurguluyor. Yasal koşullara uymak şartıyla sipariş edilen 10 ürünün tamamının dahi iade edilebileceğine dikkati çeken dernek temsilcileri, yalnızca iade sayısının fazlalığının suistimal sayılmayacağını belirtiyor. Firmayı zarara uğratma kastı kanıtlanmadıkça yaptırım uygulanamayacağını ifade eden uzmanlar, hesabı kapatılan veya iadesi engellenen tüketicilerin Tüketici Hakem Heyetleri ile Ticaret Bakanlığına başvurabileceğini hatırlatıyor.

Kaynak: Türkiye Gazetesi