Çalışma hayatının bir bölümünde Bağ-Kur'lu, başka bir döneminde ise SGK'lı olarak çalışan pek çok kişi, hangi statü üzerinden emekli olacağını ve emekli aylığının nasıl hesaplanacağını merak ediyor.
Hürriyet gazetesi yazarı Noyan Doğan, emeklilikte sıkça sorulan “son 7 yıl kuralı” hakkında bilgi vererek uygulamanın yanlış bilindiğine dikkat çekti. Doğan, bazı kişilerin bu kuralı emeklilik aşamasında öğrendiğini ve yanlış planlama nedeniyle hak kaybı yaşayabildiğini belirtti.
SON 7 YIL KURALINA DİKKAT!
Emeklilikte temel olarak kişinin bağlı olduğu sigorta statüsü önem taşıyor. Bağ-Kur kapsamında çalışanlar 4/B, işçi statüsünde çalışanlar 4/A, kamu görevlileri ise ilgili şartlara göre 4/C kapsamında değerlendiriliyor. İsteğe bağlı sigortalılıkta da genel olarak 4/B hükümleri uygulanıyor.
Bu statülerde emeklilik hakkı kazanmak için gerekli prim gününü, sigortalılık süresini ve yaş şartını tamamlamak gerekiyor.
Ancak çalışma hayatı boyunca birden fazla sigorta kolunda yer alanların emeklilik statüsünün belirlenmesinde farklı kurallar devreye giriyor.
Örneğin, çalışma yaşamının bir bölümünde memur, başka bir döneminde işçi olarak çalışanlar ya da hem SSK hem de Bağ-Kur kapsamında prim ödeyenler bulunuyor. Bu kişilerin hangi statüden emekli olacağı, sigortalılık başlangıç tarihleri ve tabi oldukları mevzuata göre belirleniyor.
Kamuoyunda Bağ-Kur emekliliğinde daha düşük aylık alındığı, SSK üzerinden emekliliğin ise daha avantajlı olduğu yönünde yaygın bir görüş de bulunuyor. Bu nedenle bazı Bağ-Kur'lular, emeklilik statülerini etkileyebilmek amacıyla çalışma hayatlarının son döneminde 4/A kapsamında sigortalı olmayı tercih edebiliyor.
2008 yılı Ekim ayı başından önce sigortalı olan ve birden fazla statüde çalışmış kişiler açısından, ilgili mevzuat kapsamında son 7 yıllık fiilî hizmet süresindeki prim günleri dikkate alınıyor. Bu dönemde hangi statüde daha fazla hizmet varsa, kural olarak emeklilik o statü üzerinden belirleniyor. Sürelerin eşit olması durumunda ise son tabi olunan statü önem kazanıyor.
2 BİN 520 PRİM GÜNÜ NEDEN ÖNEMLİ?
Son 7 yıl kuralı, takvimdeki son 7 yılı değil, sigortalının emeklilik statüsünü belirlemede dikkate alınan son 2 bin 520 günlük fiilî prim ödeme süresini ifade ediyor.
Örneğin, geçmişte hem SSK hem de Bağ-Kur kapsamında çalışmış bir kişinin son 2 bin 520 günlük dönemde 4/A kapsamında daha fazla primi bulunuyorsa, diğer şartlar da sağlandığında SSK üzerinden emeklilik gündeme geliyor. Aynı dönemde 4/B kapsamındaki hizmetler daha fazlaysa Bağ-Kur statüsü esas alınabiliyor.
İki statüdeki hizmet sürelerinin eşit olması durumunda ise son tabi olunan sigortalılık statüsü dikkate alınıyor.
Bu nedenle emekliliğe yaklaşan kişilerin yalnızca toplam prim günlerine değil, farklı statülerdeki hizmetlerinin dağılımına da dikkat etmesi gerekiyor.
2008 SONRASI SİGORTALILAR İÇİN FARKLI UYGULAMA
Son 7 yıl kuralı bütün sigortalılar için geçerli değil. Burada sigortalılığın başlangıç tarihi belirleyici oluyor.
1 Ekim 2008'den önce ilk defa sigortalı olanlar açısından, farklı statülerde geçen hizmetlerin birleştirilmesi durumunda genel olarak son 2 bin 520 günlük fiilî hizmet süresine ilişkin kurallar uygulanıyor.
İlk defa 1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olanlarda ise farklı bir yöntem söz konusu. Birden fazla sigortalılık statüsünde çalışanların hangi statüden emekli olacağı belirlenirken, kural olarak toplam çalışma hayatında en fazla hizmetin geçtiği sigortalılık statüsü esas alınıyor.
Örneğin, hem 4/A hem 4/B hem de 4/C kapsamında çalışmış bir kişinin toplam hizmet süresi içinde en fazla prim günü 4/A kapsamında bulunuyorsa, ilgili mevzuatın diğer şartları çerçevesinde bu statü üzerinden emeklilik değerlendirmesi yapılıyor.
Bu nedenle emeklilik hesabı yapılırken yalnızca son yıllardaki primlere bakmak yeterli olmayabiliyor. İlk sigortalılık tarihi ve tüm hizmet dökümü birlikte değerlendirilmelidir.
SSK MI, BAĞ-KUR MU DAHA AVANTAJLI?
Emeklilik planlaması yapanların en çok merak ettiği konulardan biri de 4/A (SSK) ile 4/B (Bağ-Kur) arasındaki farklar.
4/A kapsamında emeklilik, bazı kişiler için gereken prim gün sayısı bakımından daha avantajlı olabiliyor. Ancak emeklilik yaşı, sigortalılık başlangıcı, toplam prim günü ve aylık hesaplama yöntemi gibi unsurlar sonucu değiştiriyor.
Emekli aylığının tutarı da yalnızca SSK veya Bağ-Kur statüsüne bağlı değil. Çalışma süresince bildirilen prime esas kazançlar, prim ödeme geçmişi ve ilgili dönemlerde geçerli hesaplama kuralları da aylığı etkiliyor.
Bağ-Kur kapsamında daha yüksek kazanç üzerinden prim ödenmesi, diğer koşulların da etkisiyle emekli aylığını artırabiliyor. Ancak yüksek prim ödemenin sağlayacağı fark, kişinin tüm sigortalılık geçmişi dikkate alınarak hesaplanmalı.
Emeklilik öncesinde hizmet dökümünün kontrol edilmesi, farklı statülerdeki prim günlerinin karşılaştırılması ve SGK'dan kişiye özel bilgi alınması, yanlış planlama riskini azaltabilir.
