İki ülkenin, Güneydoğu Asya’da nükleer silahlardan arındırılmış bir bölge kurulmasına destek vermeye hazır oldukları bildirildi. Bu kapsamda, Çin ve Rusya’nın 1995 tarihli Güneydoğu Asya Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölge Anlaşması (SEANWFZ) protokolünü imzalayan ilk nükleer silahlı devletler olmaları bekleniyor.
ABD’nin ise söz konusu protokol hakkındaki tutumunu gözden geçirdiği ifade edildi. Malezya Dışişleri Bakanı Muhammed Hasan, geçen hafta gerçekleştirilen ASEAN zirvesinde yaptığı açıklamada, bölge liderlerinin anlaşmaya yeniden ivme kazandırılması çağrısında bulunduğunu aktardı. Hasan, ASEAN’ın 58. Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda yaptığı konuşmada Çin ve Rusya’nın protokole taraf olduğunu ve ABD’nin de bu konuda değerlendirme yaptığını belirtti. Hasan ayrıca, bu ülkelerin protokole katılımının Güneydoğu Asya’nın nükleer silahlardan arındırılmış bir bölge olarak korunmasına katkı sağlayacağını ifade etti.
Newsweek’te yayımlanan bir harita, Güneydoğu Asya’da nükleer silah yasağına destek veren 10 ASEAN üyesini öne çıkardı. Bu durum, bölgede özellikle Çin ile ABD’nin savunma anlaşması müttefiki Filipinler arasında artan gerilimin gölgesinde ASEAN içinden yükselen tarafsızlık çağrılarıyla örtüşüyor.
Nükleer silahlı devletlerin geçmişte protokole güvenlik garantileri ve serbest dolaşım hakkı gibi çekinceler nedeniyle direnç gösterdiği hatırlatılırken, Malezya’nın açıklamaları bu direncin kırılabileceğine işaret etti. Malezya Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri Dato' Sri Amran Bin Muhammed Zin, görüşmelerin halen sürdüğünü belirterek, süreç uzun zaman almış olsa da ilerleme kaydedildiğine inandıklarını söyledi.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning ise Pekin’de düzenlenen olağan basın toplantısında Çin’in ASEAN için kapsamlı bir stratejik ortak ve dost bir komşu olduğunu ifade etti. Mao, Çin’in SEANWFZ Protokolü’nün imzalanmasına öncülük etmeye hazır olduğunu defalarca dile getirdiğini ve ASEAN ülkeleriyle iletişimin sürdürüleceğini belirtti.
Çin, 1970 tarihli Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamında nükleer silah sahibi olduğu kabul edilen beş devletten biri olarak, ilk kullanım yasağı politikasını benimseyen tek ülke konumunda bulunuyor.
Öte yandan Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro, konuyla ilgili olarak Çin’in liderlik iddialarını sert bir dille eleştirdi. Philippine Daily Inquirer’a konuşan Teodoro, “İyi niyet göstermiyorlarsa nasıl liderlik edebilirler? COVID sırasında uluslararası bir çalışmayı reddettiler. Şimdi de liderlik etmeye istekli olduklarını söylüyorlar. Bu sadece eylemsiz sıcak hava” ifadelerini kullandı.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü verilerine göre Çin, nükleer başlık sayısında halen Rusya ve ABD’nin gerisinde olsa da cephaneliğini hızla artırıyor. 2023’ten bu yana her yıl yaklaşık 100 yeni savaş başlığı ekleyen Çin’in 600 başlığa ulaştığı, bu sayının önümüzdeki on yıl içinde 1.000’i aşmasının beklendiği kaydedildi.
