Akşam gazetesi yazarı Okan Güray Bülbül, bugünkü köşe yazısında madencilerden gazetecilere, sağlık çalışanlarından demir-çelik işçilerine kadar birçok meslek grubunun erken emeklilik hakkından nasıl yararlanabileceğini anlattı.
Yıpranma payı iki önemli avantaj sağlıyor
Sosyal güvenlik sisteminde, fiziksel ve psikolojik açıdan normalden daha ağır koşullarda çalışan meslek grupları için uygulanan bu düzenleme, sigortalılara iki temel hak tanıyor.
Bunlardan ilki, çalışılan süreye karşılık prim gün sayısına ek gün ilave edilmesi. İkincisi ise bu ek sürelerin belirli bir kısmının emeklilik yaşından düşülmesiyle çalışanların daha erken emekli olabilmesi.
Mesleğin taşıdığı risk ve işin ağırlık derecesine göre, her 360 günlük çalışma karşılığında sigortalılara verilen ilave süreler ise şöyle sıralanıyor:
Meslek gruplarına göre yıpranma payı süreleri
Her 360 günlük çalışma karşılığında bazı meslek gruplarına ek prim günü veriliyor. Buna göre yer altı maden işçileri için 180 gün ilave süre tanınırken, bir yıllık çalışma toplamda 540 gün olarak değerlendiriliyor. Demir-çelik işçileri ve basın mensupları için bu süre 90 gün olup, bir yıllık çalışma 450 güne karşılık geliyor. Sağlık çalışanlarında ise 60 gün ek süre uygulanıyor ve toplam prim 420 gün olarak hesaplanıyor. İtfaiyecilerde ise yapılan işin niteliğine göre 60 ya da 90 günlük ek süre söz konusu olabiliyor.
Emeklilik yaşı nasıl belirleniyor?
Yıpranma payının çalışanlara sağladığı en önemli avantajlardan biri, emeklilik yaşını geriye çekmesidir. Ancak bu indirim her meslek grubu için aynı şekilde uygulanmıyor.
Yer altında çalışan maden işçilerinde kazanılan yıpranma süresinin tamamı, herhangi bir üst sınır olmadan emeklilik yaşından indiriliyor. Bu kapsamda 15 yıl çalışan bir madenci, 7,5 yıl erken emeklilik hakkı elde edebiliyor.
Sağlık çalışanları, gazeteciler, itfaiyeciler ve benzeri meslek gruplarında ise kazanılan ek prim günlerinin yarısı emeklilik yaşından düşülüyor. Ancak bu indirim en fazla 3 yıl ile sınırlı tutuluyor.
Yaş indiriminden yararlanabilmek için maden işçilerinin en az 5 yıl, sağlık çalışanları, gazeteciler ve itfaiyecilerin ise en az 10 yıl bu mesleklerde çalışmış olması gerekiyor.
Yıpranma hakkı için yalnızca meslek unvanı yeterli olmuyor. Çalışanın fiilen riskli ve ağır koşulların bulunduğu alanda görev yapması gerekiyor.
Örneğin, demir-çelik fabrikasında yüksek sıcaklıkta üretim hattında çalışan bir işçi bu haktan yararlanabilirken, aynı fabrikanın muhasebe ya da idari bölümünde görev yapan personel yıpranma payı alamıyor. Bununla birlikte yıllık izin ve ücretsiz izin süreleri de yıpranma kapsamında değerlendirilmiyor; sadece fiili çalışma günleri hesaba katılıyor. Bu kuralda maden işçileri istisna tutuluyor.
Maden işçileri dışındaki meslek gruplarında yıpranma nedeniyle eklenebilecek toplam süre 5 yılı aşamıyor. Bu nedenle erken emeklilik planı yapan çalışanların, SGK hizmet dökümlerinde meslek kodlarını ve fiili çalışma günlerini düzenli olarak kontrol etmeleri önem taşıyor.
