Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Rengin Özgür Uzilday’ın koordinasyonunda ve TÜBİTAK desteğiyle yürütülen araştırmada, Ay ve Mars toprağını temsil eden regolit simülantları üzerinde domates yetiştirme denemeleri başarıyla gerçekleştirildi.
Projede ayrıca Doç. Dr. Barış Uzilday ile EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız da görev alıyor. “Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması” başlıklı proje yaklaşık 15 ay önce başlatıldı.
Araştırma çerçevesinde, Ay ve Mars yüzey özelliklerini taklit eden regolit benzeri materyaller ABD’den temin edildi. İlk etapta, yüksek sıcaklık, ağır metal yoğunluğu, kuraklık ve tuzluluk gibi ekstrem koşullara dayanıklılığıyla bilinen turpgiller familyasına ait schrenkiella parvula, arabis alpina (kazteresi) ve noccaea sempervivum türleri bu ortamlarda yetiştirildi. Söz konusu öncü bitkiler aracılığıyla simülantlardaki yüksek metal ve tuz içeriğinin biyolojik yöntemlerle azaltılması hedeflendi.
Toprağın iyileştirilmesinin ardından ise projede ikinci aşamaya geçilerek regolit simülantlarında domates üretimi gerçekleştirildi.
"Meyve elde ettik"
Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, uzay biyolojisi üzerine çalışmalar yürüttüklerini belirterek, insanlığın Ay ve Mars’ta koloni kurma hedefinin tarımsal üretimi zorunlu kıldığını ifade etti. Uzayda mikro yer çekimi ortamında bitki yetiştirmenin sınırlı imkânlara sahip olduğunu dile getiren Uzilday, bu nedenle regolit üzerinde üretim fikrine odaklandıklarını söyledi.
Regolitlerin organik madde bakımından son derece yetersiz olduğunu vurgulayan Uzilday, Dünya toprağından farklı olarak bu ortamlarda doğal bir canlılık bulunmadığını kaydetti. Dünya’dan Ay ya da Mars’a toprak taşınmasının mümkün olmadığını belirten Uzilday, bu nedenle mevcut yüzey malzemesini tarıma uygun hale getirmeyi amaçladıklarını aktardı.
Doç. Dr. Uzilday, ilk aşamada ekstremofit bitkilerle regolitleri biyolojik olarak iyileştirmeyi hedeflediklerini belirterek, Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı için hazırladıkları deneyle mikro yer çekiminde gelişebildiği doğrulanan “schrenkiella parvula”, “arabis alpina” ve “noccaea sempervivum” bitkileriyle temizleme ve yenileme çalışmaları yaptıklarını anlattı.
Çalışmanın ikinci safhasında metal ve tuz oranı düşürülen regolit simülantlarında domates yetiştirdiklerini ifade eden Uzilday, "Ay ve Mars regolitlerinde ekstremofit bitki yetiştirdik. Domates bitkisini yetiştirmeye başladık, bazılarında yüksek miktarda meyve de elde ettik. Bundan sonraki aşamalarda meyvelerin kalitesini ve moleküler mekanizmalarını araştıracağız" dedi.
Analiz yapılacak
Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız da bitkilerin gelişiminin devam ettiğini, hasat olgunluğuna ulaşan domateslerde ayrıntılı kalite analizleri gerçekleştireceklerini belirtti.
Hem Dünya toprağında hem de regolit simülasyonlarında üretilen domateslerin karşılaştırılacağını aktaran Kaygısız, elde edilecek bulguların ürünlerin tüketilebilirliğine ilişkin önemli veriler sunacağını ifade etti.
