Bu düzenlemeyle emeklilik koşulları yeniden tanımlanırken, prim gün sayısı ve hizmet süresinin yanı sıra yaş şartı da zorunlu hale getirildi. Daha önce gerekli prim ve süreyi tamamlayan pek çok kişi, getirilen yaş kriteri nedeniyle emeklilik hakkını kullanamaz hale geldi.
Ortaya çıkan bu durum, zaman içinde Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) başlığı altında örgütlenen bir toplumsal talebin doğmasına yol açtı. EYT meselesi uzun yıllar boyunca kamuoyunda ve siyaset gündeminde yer aldı ve yapılan yasal düzenlemelerle büyük ölçüde çözüme kavuşturuldu. Ancak bu sürecin ardından, benzer bir mağduriyet alanı olarak staj ve çıraklık sigortası konusu öne çıktı.
Staj Sigortası Tartışmaları Gündemde
EYT sürecinde sıkça dile getirilen başlıklardan biri, 1999 öncesi staj sigortası uygulaması oldu. Staj döneminde SGK kaydı bulunan çok sayıda çalışan, bu girişin emeklilikte ilk işe başlama tarihi olarak kabul edilmemesi nedeniyle hak kaybı yaşadıklarını savunuyor. Bu durum, staj sigortası mağdurları olarak adlandırılan kesimin uzun süredir çözüm beklentisi içinde olmasına neden oldu.
Söz konusu mağduriyet, sosyal medya platformları, basın yayın organları ve çeşitli sivil toplum girişimleri aracılığıyla kamuoyuna taşınmaya devam ediyor. Son dönemde kulislerde konuşulan iddialar ise staj tarihinin emeklilik başlangıcı olarak değerlendirilmesine yönelik olası seçeneklerin resmi çalışmalar kapsamında ele alındığına işaret ediyor.
Bakanlıkta Değerlendirmeler Sürüyor
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın son dönemde yürürlüğe koyduğu düzenlemeler, bu alandaki beklentileri daha da artırmış durumda. 3600 ek gösterge düzenlemesinin Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından, EYT ile bağlantılı başlıklarda yeni adımlar atılabileceği yönünde yorumlar yapılmaya başlandı.
Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgilere göre, staj ve çıraklık sigortasına ilişkin talepler, EYT düzenlemesinin mali etkileri ve uygulanabilirlik analizleri çerçevesinde değerlendiriliyor. Alınacak olası kararların, bütçe dengeleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu’nun uzun vadeli mali sürdürülebilirliği gözetilerek şekilleneceği ifade ediliyor.
Kulislerde konuşulan son bilgilere göre hükümet, EYT kapsamını genişletebilecek yeni modeller üzerinde çalışıyor. Bu kapsamda en dikkat çeken başlık, staj süresinin yalnızca kısa vadeli sigorta değil, emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmesi ihtimali.
Bir sosyal güvenlik uzmanı, bu konuya ilişkin değerlendirmesinde, “Staj sigortasının başlangıç sayılması, yıllardır süren hak kayıplarını telafi edebilir. Ancak bu karar, EYT’nin toplam maliyeti ve bütçe imkanları doğrultusunda şekillenecektir” ifadelerini kullandı.
Hükümetin hazırladığı özel EYT maliyet dosyasının, staj mağdurları için izlenecek yol haritasını netleştirmesi bekleniyor.
Staj sigortasının emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmesi halinde, EYT kapsamı dışında kalan çok sayıda kişi yeniden emeklilik hakkı elde edebilir. Bu durum, milyonlarca çalışan için erken emeklilik kapısını aralayabilir.
Öte yandan uzmanlar, böyle bir düzenlemenin SGK bütçesi üzerinde ek mali yük oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Buna rağmen, uzun vadede sosyal barışın güçlenmesi, toplumsal memnuniyetin artması ve ekonomik hareketliliğin hızlanması gibi olumlu etkiler yaratabileceği de vurgulanıyor.
Bir başka uzman ise, “1999 öncesi staj sigortasının dikkate alınması, sadece mağdurlar için değil, sistemin adaleti ve sürdürülebilirliği açısından da kritik bir adım olabilir” değerlendirmesinde bulunuyor.
1999 öncesi staj sigortasının emekliliğe sayılıp sayılmayacağı konusunda henüz resmi bir açıklama yapılmadı, ancak sızan çalışmalarda bu ihtimalin ciddi şekilde ele alındığı görülüyor. EYT’ye ilişkin yeni düzenlemelerin ne zaman yürürlüğe gireceği ise maliyet ve uygulama analizlerinin tamamlanmasına bağlı.
Mevcut senaryolarda, staj döneminde yatırılan primlerin ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilmesi öngörülüyor. Düzenlemenin maliyeti artsa da, uzun vadede sosyal ve ekonomik fayda sağlayacağı görüşü ağırlık kazanıyor.
