Ticaret Bakanlığı, araç kiralama alanında hizmet standartlarını yükseltmek ve yaşanan tüketici şikâyetlerinin önüne geçmek amacıyla yeni bir düzenleme üzerinde çalışıyor. Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgilere göre, otomotiv sektöründe adil rekabetin korunması, piyasa istikrarının sağlanması ve tüketici memnuniyetinin artırılması için yürütülen çalışmalar sürdürülüyor.
Bu kapsamda, ülke ekonomisi açısından önemli bir yere sahip olan motorlu kara taşıtı kiralama sektöründe; kayıt dışı faaliyetlerin engellenmesi, hizmet kalitesinin artırılması ve tüketicilerin korunması hedefiyle “Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik Taslağı” hazırlandı. Söz konusu taslak düzenleme, kamuoyunun ve sektör temsilcilerinin görüşüne açıldı.
Hazırlanan taslakla birlikte, araç kiralama faaliyetlerinin daha kurumsal bir zemine oturtulması amaçlanıyor. Bu doğrultuda işletmelere ve kiralanan araçlara ilişkin çeşitli kriterler ve yükümlülükler getirilirken, kiralama süreçlerinde şeffaflığın artırılması, sözleşme koşullarının açık ve anlaşılır hale getirilmesi ile araçların teknik standartlarının yükseltilmesi öngörülüyor. Düzenlemenin, tüketici haklarını güçlendirmenin yanı sıra sektörde adil bir rekabet ortamı oluşturması hedefleniyor.
Öte yandan taslağın, bireysel tüketicilere yönelik araç kiralama işlemlerini kapsadığı; işletmeler arasında yapılan ve uzun süreli kiralamaların ise düzenleme kapsamı dışında bırakıldığı belirtiliyor.
"Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi" kurulacak
Buna göre, ticari faaliyet doğrultusunda taşıt kiralayan her işletmenin, yetki belgesi alması zorunlu olacak. Yetki belgesi verilmesi için işletmelerin meslek odasına kayıtlı olması, iş yerinin ikamet veya başka bir mesleki ya da ticari faaliyet amacıyla kullanılmaması ve vergi mükellefi olması gerekecek.
Ayrıca, kiralama sorumlularının en az ilköğretim mezunu olması, belirli suçlardan hüküm giymemesi, Mesleki Yeterlilik Kurumu onaylı "Seviye 4" belgesini taşıması şartı da bulunacak.
Bu çerçevede, motorlu kara taşıtı kiralama faaliyetleri ile kiralamaya konu taşıtların, takip ve kontrolü amacıyla Bakanlıkça "Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi" kurulacak. Yetki belgesi başvuruları ve diğer belgelendirme işlemleri, bu sistem üzerinden gerçekleştirilecek.
Çevre dostu ulaşım teşvik edilecek
Öte yandan Tüketici güvenliği ve hizmet kalitesini artırmak amacıyla kiralanacak taşıtlara, yaş, kilometre ve çevresel standartlar gibi niteliksel sınırlar getirilecek.
Klasik taşıtlar hariç olmak üzere, 100 bin kilometrenin üzerinde veya 5 yaşından büyük taşıtlar kiraya verilemeyecek. İşletmelerin en az 5'inin, kendine ait olmak üzere, toplam en az 10 taşıta sahip olması gerekecek.
Büyükşehirlerde faaliyet gösteren işletmeler için birinin Türkiye'de üretilmesi koşuluyla, en az 2 hibrit veya elektrikli taşıtı, filolarında bulundurma zorunluluğu getirilerek, çevre dostu ulaşım teşvik edilecek ve yerli üretim desteklenecek.
Depozito düzenlemesiyle tüketici mağduriyetleri önlenecek
Taslak, sözleşme ve ödeme süreçlerinde yaşanan mağduriyetleri önlemeye yönelik de önemli hususlar içeriyor. Buna göre, alınabilecek depozito tutarı, 1-6 günlük kiralamalarda en fazla 3 günlük, 7-30 günlük veya haftalık kiralamalarda en fazla 7 günlük kira bedeliyle sınırlandırılacak. Depozitodan kesinti yapılabilecek durumlar da yönetmelikle belirlenecek. Tüketicilerin en büyük sorunlarından biri olan depozito iadesine yönelik adımlar da atılıyor. Bu kapsamda, taşıtın tüketici tarafından iade edildiği tarihi izleyen 7 gün içinde, depozito iadesinin yapılması zorunlu olacak.
Tüketicilere, ön ödemeli rezervasyonlarda, teslim saatinden 24 saat öncesine kadar hiçbir gerekçe göstermeden ve kesinti olmaksızın, rezervasyonunu iptal edebilme hakkı tanınacak.
Ayrıca olağan kullanımdan kaynaklanan aşınma ve yıpranmalar için tüketiciden herhangi bir bedel talep edilememesi, depozitodan herhangi bir kesinti yapılamaması sağlanacak.
Periyodik bakımı zamanında yaptırılmayan taşıtlar kiraya verilemeyecek
Yeni düzenleme taslağına göre, mevsim koşullarının zorunlu kıldığı dönemlerde kiracının talepte bulunması halinde, araç kiralama işletmeleri kış lastiği temin etmekle yükümlü olacak. Düzenli bakımları zamanında yapılmayan araçların kiralanmasına izin verilmeyecek. Ayrıca kasko ve sigorta teminatları kiralama ücretine dâhil edilecek; kiracıların bu güvencelerden yararlanması herhangi bir ek bedel ya da koşula bağlanamayacak.
Taslakla birlikte, hasar veya arıza durumlarında kiracıların işletmeye kesintisiz şekilde ulaşabilmesi için firmalara sürekli ve erişilebilir bir iletişim ve bildirim sistemi kurma zorunluluğu getiriliyor. Taraflar arasında özel bir mutabakat bulunmadıkça, mahkeme kararı olmadan kiracıdan “değer kaybı” adı altında ücret talep edilmesi de yasaklanacak. Bu düzenleme ile keyfi uygulamaların önüne geçilmesi ve tüketicinin korunması hedefleniyor.
Kiracının talep etmesi durumunda bebek koltuğu, navigasyon cihazı ve Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) gibi donanımların işletmeler tarafından ücretsiz olarak sağlanması da zorunlu olacak.
Öte yandan ilan siteleri ve çevrim içi platformlara da yeni sorumluluklar getiriliyor. Buna göre, taşıt kiralama ilanı veren işletmelerin yetki belgesine sahip olup olmadığı kontrol edilecek, belgesi bulunmayan firmaların ilan yayımlamasına izin verilmeyecek. Mevcut işletmelerin yeni düzenlemeye uyum sağlaması için ise yetki belgesi almaları adına 1 Ocak 2027 tarihine kadar geçiş süresi tanınacak.
