Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası yakıt tedarikinde yaşanan aksaklıklar, jet yakıtı fiyatlarının hızla yükselmesine yol açtı. Uzmanlar, artan maliyetlerin yaz sezonu öncesinde uçak biletlerine zam olarak yansıyabileceğini ve bazı uçuşların iptal edilme ihtimalini artırabileceğini ifade ediyor.
Hürmüz Boğazı krizi jet yakıtını vurdu
Körfez bölgesi, Avrupa’nın havacılık yakıtı ithalatının yaklaşık yüzde 50’sini karşılayan kritik bir tedarik merkezi olarak öne çıkıyor. Bu yakıtın büyük kısmı ise şu anda fiilen kapalı durumda olan Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Wizz Air, bölgede yaşanan gerilimin şirketin yıllık kârını yaklaşık 50 milyon euro azaltacağını duyurdu. Şirket, bu düşüşte jet yakıtı fiyatlarındaki yükselişin belirleyici olduğunu açıkladı. United Airlines yöneticilerinden biri de bilet fiyatlarının yakın dönemde artabileceğini dile getirdi.
Jet yakıtı fiyatı 1500 doların üzerine çıktı
Hava saldırılarından önce Kuzeybatı Avrupa’da jet yakıtının ton fiyatı yaklaşık 830 dolar seviyesinde bulunuyordu. Ancak gelişmelerin ardından fiyatlar 1500 doların üzerine çıktı. Bu seviyeler, sektörün 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından kaydettiği en yüksek fiyatlar arasında yer alıyor.
Fiyat artışı, Orta Doğu’daki rafinerilerin küresel jet yakıtı tedarikindeki önemli rolünü bir kez daha ortaya koydu. Energy Intelligence verilerine göre Kuveyt’te bulunan Al-Zour Rafinerisi, tek başına Avrupa’nın jet yakıtı ithalatının yaklaşık yüzde 10’unu karşılıyor.
Yakıt maliyetleri havacılık sektörünün en büyük giderlerinden
Yakıt maliyetleri genellikle hava yolu şirketlerinin toplam işletme giderlerinin yüzde 20 ila yüzde 40’ını oluşturuyor. Birçok şirket bu riski azaltmak için yakıt fiyatlarını belirli seviyelerde sabitlemeye yönelik finansal türev araçlarına başvuruyor. Bu yöntem sektör içinde “hedging” olarak adlandırılıyor.
Havayolu şirketlerinden ilk değerlendirmeler
CNBC'ye konuşan United Airlines’ın üst yöneticisi Scott Kirby, yükselen yakıt maliyetlerinin şirketin bir sonraki finansal sonuçları üzerinde “önemli bir etkisi” olacağını söyledi. Kirby, bilet fiyatlarının “muhtemelen çok yakında yükseleceğini” ifade etti. Kredi derecelendirme kuruluşu Fitch de yayımladığı araştırma notunda hava yolu şirketlerinin yüksek yakıt fiyatlarından etkilenmesinin muhtemel olduğunu belirtti. Notta “Avrupa, Orta Doğu ve Afrika bölgesindeki taşıyıcıların çoğu, Orta Doğu’dakiler de dahil olmak üzere genellikle yakıt riskine karşı nispeten yüksek düzeyde korunma sağlar. Önümüzdeki üç ay için hedge seviyeleri yaklaşık yüzde 50’den yüzde 80’in üzerine kadar değişiyor” denildi.
EasyJet ve Ryanair yakıt riskine karşı korunuyor
EasyJet sözcüsü ise şirketin şu aşamada artan yakıt maliyetlerinden etkilenmediğini açıkladı. Ryanair’in üst yöneticisi Michael O’Leary de hava yolunun yakıt fiyatlarındaki yükselişe karşı iyi şekilde hedge edildiğini belirterek “Bu durum maliyetlerimizi etkilemeyecek ve düşük bilet fiyatlarımızı da etkilemeyecek” dedi.
Uzmanlardan uçuş iptali uyarısı
Öte yandan piyasa istihbarat şirketi Sparta Commodities’te emtia birimi başkanı olan James Noel-Beswick, fiziki bir yakıt kıtlığının ciddi sorunlara yol açabileceği konusunda uyardı. Noel-Beswick, “Bence aylar değil, haftalar içinde jet yakıtı eksikliği nedeniyle uçuş iptalleri ya da gecikmeler görmeye başlayabiliriz” değerlendirmesinde bulundu.
