İran’da devam eden çatışmaların Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılığı aksatması, dünya genelinde gübre arzında önemli bir daralmaya neden oldu. Uzmanlar, bu durumun önümüzdeki süreçte tarımsal üretimi olumsuz etkileyebileceği ve gıda fiyatlarında artışa yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel ticaret açısından kritik bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintiler, piyasalar üzerinde doğrudan baskı oluşturdu. Dünya petrolünün önemli bir kısmının yanı sıra gübre ticaretinin de büyük bölümü bu güzergâhtan sağlanırken, İran’ın sevkiyatları kısıtlaması özellikle azot ve fosfat bazlı gübrelerde arz sorununu beraberinde getirdi.
ABC News’e dayandırılan bilgilere göre, gübre üretiminin temel bileşenlerinden biri olan üre, krizden en fazla etkilenen ürünler arasında yer alıyor. Yapılan değerlendirmeler, küresel üre ticaretinin yaklaşık üçte birinin kesintiye uğradığını ortaya koyuyor. Ayrıca yükselen doğal gaz fiyatları da üretim maliyetlerini artırarak krizin etkisini derinleştiriyor.
Krizin ekim dönemine denk gelmesi ise tabloyu daha da ağırlaştırıyor. Dünya Gıda Programı yetkilileri, özellikle gelişmekte olan ülkelerde çiftçilerin gübreye erişimde ciddi sıkıntılar yaşadığını ifade ediyor.
Uzmanlar, gübreye zamanında ulaşamayan üreticilerin verim kaybıyla karşı karşıya kalabileceğine dikkat çekiyor. Bu durumun, zincirleme şekilde gıda fiyatlarına yansıması bekleniyor.
Etiyopya başta olmak üzere birçok Afrika ülkesi gübre ithalatında Körfez’e bağımlı durumda. Benzer şekilde Asya’da da önümüzdeki aylarda arz sıkıntısının daha belirgin hale gelmesi bekleniyor.
Fiyat baskısı tüketiciye yansıyacak
Gübre fiyatları geçmiş krizlere göre daha düşük seviyede olsa da tarım ürünleri fiyatlarının gerilemesi çiftçilerin kâr marjını daraltıyor. Bu durum, üretimde azalma ve maliyetlerin tüketiciye yansıması riskini artırıyor.
Uzmanlara göre hükümetlerin sübvansiyonları artırması, yerli gübre üretimini teşvik etmesi ve ihracat politikalarını gözden geçirmesi gerekiyor. Aksi halde küresel gıda sistemi yeni bir şokla karşı karşıya kalabilir.
