Yeni Zelanda’da artan gıda fiyatlarına karşı yeni bir model gündeme geldi. Yeşiller Partisi, 7 Kasım’daki seçimlerin ardından Foodstuffs ve Woolworths’un ağırlığını azaltmak için devlete ait “KiwiMart” adlı yeni bir süpermarket zinciri kurmayı hedefliyor. Projenin, uygun fiyatlı gıdaya erişimi kolaylaştırması ve sektörde rekabeti artırması amaçlanıyor.
120 mağazayı satmak zorunda kalacaklar
Yeni Zelanda'nın bağımsız kamu hizmeti yayıncısı RNZ'nin haberine göre Yeşiller Partisi Eş Başkanı Chlöe Swarbrick, geçmiş hükümetlerin sektörde rekabet yaratmak amacıyla mevcut bir uluslararası zinciri Yeni Zelanda’ya çekmeyi başaramadığını söyledi.
KiwiMart’ın maliyeti 2,8 milyar dolar
Yeşiller Partisi’nin hesaplamasına göre KiwiMart projesinin toplam maliyeti yaklaşık 2,8 milyar Yeni Zelanda doları olacak.
Parlamento Kütüphanesi’nin modellemesine göre 120 mağaza ve dağıtım merkezlerinin satın alınması için 1,3 milyar dolar, KiwiMart’ın kurulması için ise 1,5 milyar dolar gerekecek.
Swarbrick, kamuya ait yeni market zincirinin faaliyete başladığında yüzde 15 pazar payına sahip olacağını açıkladı.
“Kamuya ait süpermarket yeni bir fikir değil”
Swarbrick, kamu mülkiyetinde bir süpermarket zinciri kurulması fikrinin daha önce de uzmanlar ve ekonomistler tarafından gündeme getirildiğini söyledi.
Consumer New Zealand gibi tüketici örgütlerinin de küçük bir ülke olan Yeni Zelanda’da kamuya ait bir süpermarketin sektörde üçüncü rakip olarak faaliyet göstermesinin mantıklı olduğunu savunduğunu belirtti.
Yeşiller Partisi Eş Başkanı Marama Davidson ise Yeni Zelanda’nın 40 milyon insanı beslemeye yetecek kadar gıda ürettiğini, buna karşın bazı insanların gıdaya parası yetmediği için öğün atlamak zorunda kalmasının kabul edilemez olduğunu söyledi.
Maliyeti 6 milyar doları aşacak
KiwiMart, Yeşiller Partisi’nin “Affordable Kai” adı verilen daha kapsamlı gıda politikasının bir parçasını oluşturuyor. Paketin dört yıllık toplam maliyetinin 6 milyar Yeni Zelanda dolarını aşması bekleniyor. Bu haber dunya.com'dan izinsiz olarak iktibas edilmiştir.
Program kapsamında Ka Ora, Ka Ako okul yemeği programının kalıcı olarak finanse edilmesi ve 150 bin çocuğu daha kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor. Bunun maliyeti 2,2 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
Gıda bankalarına sağlanan finansmanın 8 milyon dolardan 25 milyon dolara yükseltilmesi ve Work and Income tarafından verilen gıda yardımlarındaki üst sınırın iki katına çıkarılması da pakette yer alıyor. Bu iki düzenleme için sırasıyla 72 milyon ve 388 milyon dolar öngörülüyor.
Fahiş fiyat uygulamasına yasak
Yeşiller Partisi, gıda güvenliğini güçlendirmek için yılda 150 milyon dolarlık “Fair Food Fund” oluşturmayı da planlıyor. Fonun dört yıllık toplam maliyetinin 600 milyon dolar olması bekleniyor.
Plan kapsamında Ticaret Komisyonu’nun bütçesi ve denetim yetkileri artırılırken, kasada fazla ücret alınması durumunda tüketiciye otomatik ödeme yapılmasını sağlayacak zorunlu bir fiyat doğruluğu sistemi kurulması hedefleniyor. Bu düzenlemeler için 104 milyon dolar kaynak ayrılması öngörülüyor.
Ayrıca süpermarketlerde fahiş fiyat uygulamalarının yasaklanması, benzer düzenlemelerin enerji ve akaryakıt gibi rekabetin sınırlı olduğu diğer sektörlere de genişletilmesi planlanıyor.
Paket yeni vergilerle finanse edilecek
Yeşiller Partisi, gıda politikasının daha önce açıkladığı yeni vergilerden elde edilecek gelirlerle finanse edilmesini planlıyor.
Partinin hesaplamasına göre söz konusu vergi paketi 2027/28 döneminde net kamu gelirlerini 5,35 milyar dolar artıracak. Bu tutarın 2030/31 döneminde 5,94 milyar dolara yükselmesi bekleniyor.
