Sigortalının çalışma süresi, SGK’ya bildirilen prime esas kazancı, çalışma hayatı boyunca elde ettiği ücretler ve hangi sigortalılık statüsüne tabi olduğu da emekli maaşının tutarında etkili oluyor. Ayrıca 2000 öncesi, 2000-2008 dönemi ve 2008 sonrası çalışmalar için farklı hesaplama sistemleri uygulanıyor.
Emekliliğini planlayanların en çok merak ettiği konular arasında ise son 7 yıl ile 3,5 yıllık prim süresinin neden önemli olduğu ve SSK ile Bağ-Kur statülerinin emeklilik şartlarına nasıl yansıdığı bulunuyor.
Emekli maaşı hangi kriterlere göre belirleniyor?
Emekli aylığının hesaplanmasında, kişinin sigortalı olarak çalıştığı yıllar boyunca SGK’ya bildirilen prime esas kazançları temel unsurlardan biri olarak öne çıkıyor. Aylığın hesaplanmasında prime esas kazanç ile aylık bağlama oranı birlikte değerlendiriliyor.
Bu nedenle çalışma hayatı boyunca SGK’ya yüksek kazanç üzerinden prim bildirilmesi, emeklilik döneminde bağlanacak aylığın miktarını da etkileyebiliyor.
Aylık bağlama oranı nasıl hesaplanıyor?
Aylık bağlama oranı, sigortalının malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında ödediği toplam prim gününe göre belirleniyor. Mevcut sistemde her 360 günlük prim süresi için yüzde 2 oranı dikkate alınıyor.
Emekli aylığının hesaplanmasında yalnızca prim günleri değil, enflasyon verileri ve Türkiye ekonomisinin büyüme oranları da hesaplamaya dahil ediliyor.
Çalışılan döneme göre hesap değişiyor
Türkiye’de emeklilik hesabında sigortalılık başlangıç tarihi ve primlerin hangi yıllarda ödendiği önemli bir yere sahip. Sosyal güvenlik sisteminde yapılan düzenlemeler nedeniyle 2000 öncesi, 2000-2008 yılları arası ve 2008 sonrası çalışmalar farklı yöntemlerle değerlendiriliyor.
Bu dönemlerde uygulanan aylık bağlama oranlarının birbirinden farklı olması, kişilerin emekli aylıklarında da önemli farklar oluşmasına yol açabiliyor.
1999 ve öncesindeki sistemde aylık bağlama oranları, prim ödeme gün sayısına göre yüzde 60 ile yüzde 76 arasında değişebiliyordu.
1999 yılında yapılan düzenlemenin ardından ise aylık bağlama oranlarında yeni bir sisteme geçildi. Oran yüzde 35 seviyesinde belirlenirken, sonraki her yıl için yüzde 2 ilave uygulanmaya başlandı. Yapılan değişikliklerle birlikte 2008 yılına kadar aylık bağlama oranlarında düşüş yaşandı.
Emeklilikte son 7 yıl neden önemli?
Bazı sigortalılar açısından hangi statüden emekli olunacağının belirlenmesinde çalışma hayatının son 2 bin 520 günlük, yani yaklaşık 7 yıllık bölümü önem taşıyor.
Bu süre içerisinde SSK veya Bağ-Kur statülerinden hangisinde daha fazla prim ödendiği, emeklilik işlemlerinin hangi statü üzerinden yapılacağını etkileyebiliyor.
Dolayısıyla sigortalının son yıllardaki çalışma biçimi yalnızca emeklilik şartlarını değil, bağlanacak aylığın hesaplanmasını da etkileyebiliyor.
3,5 yıllık süre nasıl devreye giriyor?
Son 7 yıllık dönemde hem SSK hem de Bağ-Kur kapsamında prim ödemesi bulunan kişiler açısından 1.261 günlük süre kritik önem taşıyabiliyor.
Bu süre içerisinde hangi sigortalılık statüsünde daha fazla prim ödendiğine bakılarak emeklilik statüsü belirlenebiliyor. Bu nedenle emeklilik öncesindeki çalışma düzeninin ve primlerin hangi statü üzerinden yatırıldığının dikkatle takip edilmesi gerekiyor.
1 Ekim 2008 sonrası sigortalılarda sistem farklı
İlk kez 1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olan kişilerde ise son 7 yıl uygulaması yerine farklı bir hesaplama yöntemi kullanılıyor.
Bu gruptaki sigortalıların hangi statüden emekli olacağının belirlenmesinde yalnızca son yıllar değil, çalışma hayatı boyunca ödenen primlerin tamamı dikkate alınıyor. Böylece emeklilik statüsü, toplam sigortalılık süresindeki prim dağılımına göre belirleniyor.
SSK ile Bağ-Kur arasında prim günü farkı bulunuyor
SSK ve Bağ-Kur kapsamında emeklilik için gereken prim gün sayısı, kişinin ilk sigortalılık tarihine ve tabi olduğu mevzuata göre değişiklik gösterebiliyor.
Bazı sigortalılar için SSK kapsamında 7 bin 200 gün prim yeterli olabilirken, Bağ-Kur kapsamında 9 bin güne kadar prim şartı aranabiliyor.
Bu nedenle emeklilik planlaması yapılırken yalnızca prim gününe değil, sigorta başlangıç tarihine, hangi statüde çalışıldığına ve primlerin hangi dönemlerde ödendiğine de dikkat edilmesi gerekiyor.
