Emeklilik döneminde en fazla merak edilen konuların başında maaş hesaplamaları geliyor. Aynı tarihlerde çalışma hayatına başlayan ve birbirine yakın prim gününe sahip iki kişinin farklı tutarlarda emekli aylığı alması ise zaman zaman kafa karışıklığına neden oluyor.
Ancak emekli maaşı hesabında yalnızca toplam prim gün sayısına bakılmıyor. Çalışanın yıllar boyunca Sosyal Güvenlik Kurumu’na hangi kazanç tutarı üzerinden bildirildiği ve primlerin hangi dönemlerde ödendiği de aylığın seviyesini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle prim gün sayılarının eşit olması, emekli maaşlarının da eşit olacağı anlamına gelmiyor.
Emekli aylığındaki farkın temel unsurlarından birini “prime esas kazanç” oluşturuyor. SGK’ya bildirilen bu tutar, sigorta primlerinin hangi kazanç üzerinden hesaplandığını gösteriyor.
Örneğin iki çalışanın da 7 bin prim günü bulunabilir. Ancak çalışanlardan birinin primleri uzun yıllar daha yüksek kazanç üzerinden, diğerinin ise daha düşük kazanç üzerinden yatırılmış olabilir. Bu durum, prim günleri aynı olsa dahi emeklilikte alınacak aylığın farklılaşmasına yol açabiliyor.
Primlerin ödendiği dönem de önemli
Emekli aylığının hesaplanmasında çalışma hayatının hangi yıllara denk geldiği de önem taşıyor. SGK sisteminde 2000 yılı öncesi, 2000 ile Ekim 2008 arasındaki dönem ve Ekim 2008 sonrası için farklı hesaplama yöntemleri uygulanıyor.
Bu nedenle aynı toplam prim gününe sahip iki çalışanın primlerinin söz konusu dönemlere farklı oranlarda dağılması, bağlanacak aylıklarda da fark oluşmasına neden olabiliyor.
Örneğin bir çalışanın hizmet süresinin önemli bölümü 2000 yılı öncesinde, diğerinin çalışma hayatının büyük kısmı ise 2008 sonrasında geçmiş olabilir. Kağıt üzerinde prim günleri aynı görünse bile aylık hesaplamasına giren veriler birbirinden farklı olabiliyor.
Aylık bağlama oranı devreye giriyor
Emekli maaşı hesabındaki bir diğer önemli unsur ise aylık bağlama oranı olarak öne çıkıyor.
SGK’nın hesaplama sistemine göre, 2000 ile Ekim 2008 arasındaki dönem için ilk 3 bin 600 prim gününün her 360 günü adına yüzde 3,5, sonraki 5 bin 400 günün her 360 günü için yüzde 2 ve daha sonraki her 360 gün için yüzde 1,5 oran uygulanıyor.
Ekim 2008 sonrasında ise genel kural olarak her 360 prim günü için yüzde 2 aylık bağlama oranı esas alınıyor. Bu nedenle yalnızca toplam prim sayısı değil, söz konusu primlerin hangi dönemde ödendiği de maaş hesabında belirleyici oluyor.
Çalışanın eline geçen maaş tek başına belirleyici değil
Emekli aylığı hesaplanırken çalışanın fiilen eline geçen ücret yerine SGK’ya bildirilen prime esas kazanç dikkate alınıyor.
Bu nedenle çalışma hayatı boyunca benzer ücret alan iki kişinin SGK kayıtlarındaki prime esas kazançları farklı olabiliyor. Emeklilik hesabı da bu resmi kayıtlar üzerinden gerçekleştiriliyor.
Prim gün sayısının artması aylık bağlama oranını etkiliyor. Ancak prim gününün artması, emekli maaşının da aynı oranda artacağı anlamına gelmiyor.
Hesaplamada prim gününün yanı sıra prime esas kazançlar, çalışma dönemleri, kazançların güncellenmesi ve aylık bağlama oranları birlikte değerlendiriliyor. Bu nedenle yalnızca prim gün sayılarını karşılaştırarak hangi emeklinin daha yüksek maaş alacağını belirlemek mümkün olmuyor.
Aynı prim günü neden farklı maaşa dönüşüyor?
İki çalışanın prim gün sayısı aynı olsa bile bu durum aynı prim tutarının ödendiği veya aynı çalışma geçmişine sahip oldukları anlamına gelmiyor.
Prime esas kazançlar, primlerin yatırıldığı yıllar, çalışma süresinin 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası dönemlere dağılımı ile aylık bağlama oranları farklılık gösterebiliyor. Tüm bu değişkenler, emeklilikte bağlanacak aylığın seviyesini belirliyor.
Çalışanlar ve emekliler, e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümlerini inceleyerek yalnızca toplam prim günlerini değil, yıllar içerisinde bildirilen prime esas kazançlarını da kontrol edebiliyor.
Bu nedenle aynı prim gününe sahip iki kişinin farklı miktarda emekli maaşı alması tek başına hesaplama hatası anlamına gelmiyor. Farkın temelinde çalışma hayatı boyunca oluşan kazanç ve prim detayları yatabiliyor.
