Türkiye'de yüz binlerce beyaz yakalı çalışanın tercih ettiği uzaktan çalışma modeli yeniden gündeme geldi. İş ve yaşam dengesinin sağlanması, çalışan verimliliğinin artırılması ve alternatif istihdam modellerinin yaygınlaştırılması amacıyla yürütülen çalışmalar kapsamında esnek çalışma düzenine ilişkin yeni adımlar değerlendiriliyor.
UZAKTAN ÇALIŞMANIN YASAL TEMELİ 2021'DE ATILDI
Uzaktan çalışmaya ilişkin yasal düzenlemeler geçmiş yıllarda hayata geçirildi. İlk olarak 2016 yılında İş Kanunu'na dahil edilen uzaktan çalışma, 10 Mart 2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile ayrıntılı şekilde düzenlendi.
Yönetmelikle birlikte uzaktan çalışmanın uygulanmasına yönelik usul ve esaslar belirlenerek çalışanlar ile işverenlerin hak ve yükümlülükleri tanımlandı.
EVDE VE İŞYERİNDE ÇALIŞILACAK GÜNLER SÖZLEŞMEDE YER ALACAK
Gündemdeki düzenlemeye göre çalışanların hangi günlerde evden, hangi günlerde işyerinden çalışacağı ve mesai saatleri iş sözleşmesinde açıkça belirtilecek. Böylece çalışma takviminin gün ve saat bazında belirlenmesi hedefleniyor.
Halihazırda yürürlükte bulunan yönetmelik de uzaktan çalışmanın süresinin ve gerçekleştirileceği zaman aralığının iş sözleşmesinde yer almasını öngörüyor. Mevzuata uygun olmak koşuluyla işçi ve işveren, çalışma saatlerinde karşılıklı anlaşarak değişikliğe gidebiliyor.
YÜZ BİNLERCE ÇALIŞAN EVİNDEN ÇALIŞMAYA DEVAM EDİYOR
Covid-19 salgınıyla birlikte yaygınlaşan uzaktan çalışma sistemi, salgın sonrasında da iş hayatındaki yerini korudu. Özellikle beyaz yakalı çalışanlar arasında tercih edilen model, işlerin evden veya işyeri dışındaki farklı ortamlardan yürütülmesine olanak sağlıyor.
NTV'nin haberine göre Türkiye'de yüz binlerce beyaz yakalı çalışan, işlerini uzaktan yürütmeye devam ediyor.
Uzaktan çalışma, işçinin işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu çerçevesinde görevlerini evinden ya da teknolojik iletişim araçları aracılığıyla işyeri dışında yerine getirmesi olarak tanımlanıyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de geçtiğimiz hafta katıldığı canlı yayında esnek çalışma modeline ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştu. Şimşek, söz konusu çalışma sisteminin gündemde olduğunu belirterek modelin Türkiye'nin menfaatine olduğunu ifade etmişti.
Şimşek, özellikle eğitimde ve istihdamda olmayan gençlere yönelik yeni programlar üzerinde çalışıldığını belirterek şu ifadeleri kullanmıştı: "Önümüzdeki dönemde genç nüfus 15-29 yaş nüfusu eğitimde ve iş başında olmayan nüfusu hedefleyen güçlü programlar öngörüyoruz. İşin reform boyutu var. Bu kategoriler için daha esnek çalışma modeli Türkiye'nin menfaatinedir. Onun için gündemimiz yoğun, inşallah bu konularda da ilerlemeye devam edeceğiz."
ESNEK ÇALIŞMA MODELİ OVP'YE GİRDİ
Evden ve esnek çalışma uygulamaları, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'da (OVP) da yer buldu. 6 Eylül'de Resmi Gazete'de yayımlanan programda, çalışma hayatının değişen ihtiyaçlarına yönelik yeni istihdam modellerinin geliştirilmesi hedeflendi.
Program kapsamında, iş gücüne katılımın artırılması amacıyla bölgesel ihtiyaçlar ve yerel iş gücü talepleri doğrultusunda meslek edindirme programlarının hayata geçirilmesi öngörülüyor.
Bunun yanı sıra iş ve yaşam dengesinin güçlendirilmesi, çalışan verimliliğinin artırılması ve çalışma günlerinin yeniden düzenlenmesine yönelik adımlar atılması planlanıyor. Esnek süreli istihdam modellerinin yaygınlaştırılması da programın hedefleri arasında bulunuyor.
ESNEK ÇALIŞMA MODELİ NEDİR?
Esnek çalışma, çalışanların geleneksel 09.00-18.00 mesai saatlerine ve sabit ofis düzenine bağlı kalmadan görevlerini yerine getirebildiği alternatif bir çalışma sistemi olarak tanımlanıyor.
Bu modelde çalışma saatleri, işin yürütüleceği yer ve haftalık çalışma programı, işin niteliğine ve taraflar arasında belirlenen koşullara göre şekillenebiliyor.
Uzaktan çalışma, değişken mesai saatleri ve haftanın belirli günlerinde ofisten, diğer günlerinde evden çalışmayı içeren hibrit sistemler de esnek çalışma modelleri arasında yer alıyor.
EVDE ÇALIŞMA MALİYETLERİ NASIL KARŞILANACAK?
Uzaktan çalışmanın gerçekleştirileceği ortamda özel bir düzenleme yapılması gerekiyorsa bu işlemlerin çalışmaya başlamadan önce tamamlanması gerekiyor. Düzenlemelerden kaynaklanan masrafların nasıl karşılanacağı ise işçi ve işveren arasında yapılacak anlaşmayla belirleniyor.
ÇALIŞMA EKİPMANLARINI İŞVEREN TEMİN EDECEK
Uzaktan çalışanların görevlerini yerine getirebilmesi için ihtiyaç duyduğu araç ve gereçler, iş sözleşmesinde farklı bir hüküm bulunmadığı sürece işveren tarafından sağlanıyor.
İşveren, çalışanlara teslim edilen ekipmanların kullanım şartları ile bakım ve onarım süreçleri hakkında gerekli bilgilendirmeyi yapmakla yükümlü tutuluyor.
İş araçlarının işveren tarafından karşılanması durumunda, ekipmanların teslim tarihindeki değerlerini gösteren bir liste hazırlanarak çalışana yazılı şekilde veriliyor. Çalışanın imzaladığı belge ise özlük dosyasında muhafaza ediliyor. Söz konusu listenin iş sözleşmesinde veya ekinde bulunması halinde ayrıca belge düzenlenmesine gerek kalmıyor.
ZORUNLU MASRAFLAR SÖZLEŞMEYLE DÜZENLENECEK
Uzaktan çalışma sırasında işin yürütülmesi nedeniyle ortaya çıkan ve doğrudan mal veya hizmet üretimiyle bağlantılı zorunlu giderlerin belirlenme ve karşılanma esasları iş sözleşmesinde yer alıyor.
FAZLA MESAİ İÇİN ÇALIŞANIN ONAYI ŞART
Uzaktan çalışanların mesai saatleri ve çalışma süreleri iş sözleşmesinde açıkça belirtiliyor. Fazla mesai yapılabilmesi için işverenin yazılı talepte bulunması ve çalışanın bunu kabul etmesi gerekiyor.
Fazla çalışma, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştiriliyor. İşveren ile çalışan arasındaki iletişimin hangi yöntemle ve hangi saatlerde sağlanacağı da karşılıklı anlaşmayla kararlaştırılıyor.
VERİ GÜVENLİĞİNDE İŞVERENE SORUMLULUK
Uzaktan çalışma sisteminde işveren, çalışanını işyerine ve yürütülen işe ilişkin bilgilerin korunması konusunda bilgilendirmek ve gerekli güvenlik tedbirlerini almakla yükümlü bulunuyor.
Korunması gereken verilerin kapsamı iş sözleşmesinde belirlenirken çalışanların da işveren tarafından oluşturulan veri güvenliği kurallarına uyması gerekiyor.
EVDE ÇALIŞANLAR İÇİN İŞ GÜVENLİĞİ DEVAM EDECEK
Çalışmanın evden yürütülmesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki yükümlülüklerini ortadan kaldırmıyor.
İşverenin, yapılan işin özelliklerini dikkate alarak çalışanlara gerekli iş güvenliği eğitimlerini vermesi, sağlık gözetimini sağlaması ve temin ettiği ekipmanların güvenli kullanımına yönelik önlemleri alması gerekiyor.
BAZI MESLEKLERDE UZAKTAN ÇALIŞMA YASAK
Mevcut yönetmelik kapsamında tehlikeli kimyasal ve radyoaktif maddelerle yürütülen işler, bu maddelerin işlenmesi veya atıklarıyla ilgili faaliyetler ile biyolojik etkenlere maruz kalma riski taşıyan işlerde uzaktan çalışma uygulanamıyor.
Kamu kurumlarının hizmet alımı yoluyla yürüttüğü faaliyetler ve milli güvenlik bakımından stratejik öneme sahip birim, proje ve tesislerde uzaktan çalışma uygulanıp uygulanmayacağına ise ilgili kamu kurumları karar veriyor.
ÇALIŞANLAR YENİDEN OFİSE DÖNMEYİ İSTEYEBİLECEK
İş ilişkisi doğrudan uzaktan çalışma sözleşmesiyle başlatılabileceği gibi mevcut iş sözleşmesi de çalışan ve işverenin karşılıklı anlaşmasıyla uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebiliyor.
Uzaktan çalışma sistemine geçen çalışanlar, daha sonra yeniden işyerinde görev yapmak için başvuruda bulunabiliyor. İşverenin bu talepleri öncelikli olarak değerlendirmesi gerekiyor.
Öte yandan zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya belirli bölümlerinde uzaktan çalışma uygulamasına geçilmesi durumunda çalışanın ayrıca talebi ya da onayı aranmıyor.
